Trong những trường hợp này, BHXH tự nguyện có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc để chuẩn bị nguồn thu nhập khi về già.
Điều quan trọng là gia đình cần hiểu rõ ai có thể tham gia, cách đăng ký và những quyền lợi đi kèm trước khi quyết định.
1. Người thân nào có thể tham gia BHXH tự nguyện?
Theo Luật BHXH năm 2024, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng thuộc trường hợp luật quy định, có thể tham gia BHXH tự nguyện.
Chẳng hạn, gia đình có thể tìm hiểu hình thức này cho:
Bố mẹ làm nghề tự do, không tham gia BHXH bắt buộc.
Người thân kinh doanh nhỏ hoặc làm việc độc lập.
Vợ hoặc chồng nghỉ việc và không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Người đã nghỉ việc, muốn tiếp tục tích lũy thời gian đóng BHXH để hướng tới quyền lợi hưu trí khi đủ điều kiện.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghỉ việc đều có thể tự động chuyển sang BHXH tự nguyện. Cần kiểm tra tình trạng tham gia bảo hiểm và điều kiện cụ thể của từng người trước khi đăng ký.
2. BHXH tự nguyện mang lại những quyền lợi gì?
Một trong những lý do đáng cân nhắc BHXH tự nguyện là khả năng tạo nguồn thu nhập ổn định khi về già.
Theo Luật BHXH năm 2024, BHXH tự nguyện có các chế độ chính gồm trợ cấp thai sản, hưu trí và tử tuất; chế độ bảo hiểm tai nạn lao động theo hình thức tự nguyện được thực hiện theo pháp luật có liên quan.
Đối với các gia đình đang tìm hiểu cho bố mẹ hoặc người thân lớn tuổi, quyền lợi hưu trí thường là vấn đề cần quan tâm trước tiên.
Tuy nhiên, việc được hưởng lương hưu không chỉ phụ thuộc vào việc có tham gia BHXH hay không mà còn phụ thuộc vào thời gian đóng, độ tuổi và các điều kiện pháp luật áp dụng.
Vì vậy, trước khi đăng ký, gia đình nên kiểm tra quá trình đóng BHXH trước đây của người thân để xác định hướng tham gia phù hợp.
3. Đăng ký BHXH tự nguyện cần làm những gì?
Theo thủ tục được công bố tại Quyết định 2695/QĐ-BTC, người dân có thể thực hiện đăng ký, đăng ký lại hoặc điều chỉnh thông tin, mức đóng và phương thức đóng BHXH tự nguyện theo quy định.
Bước 1: Chuẩn bị thông tin và hồ sơ
Người tham gia cần kê khai Tờ khai đăng ký, điều chỉnh thông tin tham gia BHXH, BHYT theo Mẫu TK1-TS.
Tùy trường hợp, cơ quan tiếp nhận có thể khai thác thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu được kết nối, chia sẻ, nên người dân không phải nộp lại những giấy tờ đáp ứng điều kiện theo quy định.
Bước 2: Nộp hồ sơ
Người tham gia có thể lựa chọn một trong các cách sau:
Nộp trực tiếp cho cơ quan BHXH.
Nộp thông qua tổ chức dịch vụ được hỗ trợ thực hiện thủ tục BHXH.
Thực hiện trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công nếu đáp ứng điều kiện áp dụng.
Người thân có thể hỗ trợ bố mẹ chuẩn bị thông tin, kê khai hồ sơ hoặc tìm hiểu cách thực hiện. Nếu làm thủ tục thay, cần tuân thủ quy định về ủy quyền đối với trường hợp pháp luật yêu cầu.
Bước 3: Lựa chọn mức đóng và phương thức đóng
Người tham gia được lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng trong giới hạn pháp luật quy định, đồng thời lựa chọn phương thức đóng phù hợp với khả năng tài chính.
Theo quy định hiện hành, các phương thức đóng BHXH tự nguyện bao gồm đóng hằng tháng, 3 tháng một lần, 6 tháng một lần, 12 tháng một lần và một số hình thức đóng trước hoặc đóng cho thời gian còn thiếu khi đáp ứng điều kiện luật định.
Thời hạn giải quyết thủ tục đăng ký, đăng ký lại hoặc điều chỉnh đóng BHXH tự nguyện thông thường là 5 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
4. Đang tham gia rồi có thể thay đổi mức đóng không?
Có. Người tham gia BHXH tự nguyện có thể điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ đóng hoặc phương thức đóng theo quy định.
Tuy nhiên, việc thay đổi không phải lúc nào cũng được thực hiện ngay lập tức. Người tham gia cần hoàn thành chu kỳ đóng đã lựa chọn trước đó theo điều kiện áp dụng.
Ví dụ, nếu một người đang đóng theo phương thức 6 tháng một lần thì cần kiểm tra thời điểm hoàn thành chu kỳ đóng trước khi đăng ký thay đổi.
Ngoài ra, nếu đã ngừng đóng một thời gian và muốn tham gia trở lại, người dân nên kiểm tra tình trạng hồ sơ và quá trình đóng trước đây để được hướng dẫn đăng ký lại phù hợp.
5. Gia đình nên lưu ý điều gì trước khi tham gia?
Theo góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng điều quan trọng nhất không phải là đăng ký càng sớm hay đóng càng nhiều càng tốt, mà là lựa chọn phương án phù hợp với hoàn cảnh của người tham gia.
Trước khi quyết định, gia đình nên cân nhắc ba vấn đề:
Thứ nhất, kiểm tra quá trình đóng BHXH trước đây. Người thân đã từng tham gia BHXH bắt buộc có thể đã tích lũy được một khoảng thời gian đóng. Thông tin này rất quan trọng khi xây dựng kế hoạch tiếp tục tham gia.
Thứ hai, cân đối khả năng tài chính. Nên lựa chọn mức đóng có thể duy trì lâu dài, thay vì đặt ra mức đóng vượt quá khả năng của gia đình.
Thứ ba, tìm hiểu quyền lợi và điều kiện hưởng. BHXH tự nguyện không giống bảo hiểm y tế hộ gia đình. Mỗi loại hình có mục đích và quyền lợi riêng, vì vậy cần xác định đúng nhu cầu trước khi tham gia.
Kết luận
BHXH tự nguyện là một lựa chọn đáng tìm hiểu đối với những người không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng muốn chủ động chuẩn bị cho tương lai.
Nếu trong gia đình có bố mẹ, vợ/chồng hoặc người thân đang làm việc tự do, đã nghỉ việc hay chưa có điều kiện tham gia BHXH bắt buộc, bạn có thể chủ động tìm hiểu chính sách này cùng họ.
Đôi khi, một cuộc trò chuyện về bảo hiểm hôm nay có thể giúp gia đình có thêm một phương án chuẩn bị tài chính cho những năm tháng sau này.
Nguồn tham khảo: Quyết định 2695/QĐ-BTC và Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
Bạn có thể tra cứu thủ tục tại Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc tìm hiểu nội dung chi tiết tại Luật Việt Nam – Thủ tục đăng ký BHXH tự nguyện.
